काठमाडौं। आँखा शरीरको अत्यन्त संवेदनशील र महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो। दृष्टिसँग मात्र नभई शरीरभित्र विकसित भइरहेका विभिन्न स्वास्थ्य समस्याका संकेत पनि आँखाबाट देखिन सक्छन्। त्यसैले आँखामा देखिने असामान्य परिवर्तनलाई बेवास्ता गर्नु उचित मानिँदैन।
विशेषज्ञहरूका अनुसार कतिपय अवस्थामा आँखासम्बन्धी समस्या अन्य गम्भीर रोगका प्रारम्भिक लक्षण हुन सक्छन्। यस्ता केही प्रमुख संकेत निम्न छन्:
१. आँखाको सेतो भाग पहेँलो हुनु
आँखाको सेतो भाग पहेँलो देखिनु प्रायः शरीरमा बिलिरुबिनको मात्रा बढेको संकेत हुन सक्छ। यो कलेजो, पित्तथैली वा प्यान्क्रियाससँग सम्बन्धित समस्याको लक्षण हुन सक्छ।
२. दृष्टि धमिलो हुनु
अचानक दृष्टि धमिलो हुनु वा जालो लागेजस्तो महसुस हुनु मधुमेह वा उच्च रक्तचापको प्रारम्भिक संकेत हुन सक्छ। यस्तो समस्या बारम्बार दोहोरिएमा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।
३. आँखाको नानी वरिपरि सेतो घेरा देखिनु
आँखाको पुतली वरिपरि सेतो वा खैरो घेरा देखिनु उमेरसँग सम्बन्धित सामान्य परिवर्तन हुन सक्छ। तर कम उमेरमै यस्तो देखिएमा शरीरमा कोलेस्ट्रोल वा ट्राइग्लिसराइड्सको मात्रा बढी भएको संकेत पनि हुन सक्छ।
४. आँखा फर्फराउनु
निरन्तर आँखा फर्फराउनु अत्यधिक क्याफिन सेवन, तनाव, थकान वा पर्याप्त निद्राको कमीका कारण हुन सक्छ। अधिकांश अवस्थामा यो गम्भीर समस्या नभए पनि लामो समयसम्म रहेमा परीक्षण गराउनुपर्छ।
५. आँखा बाहिर निस्किएजस्तो देखिनु
आँखा अस्वाभाविक रूपमा बाहिर निस्किएको देखिनु हाइपरथाइरोइडिज्म, विशेषगरी ग्रेभ्स रोगसँग सम्बन्धित हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा थाइराइड परीक्षण आवश्यक पर्न सक्छ।
६. ढकनीमा बारम्बार गिर्खा आउनु
आँखाको ढकनीमा पटक–पटक गिर्खा वा स्टाइ देखिनु सरसफाइको कमी, ग्रन्थी अवरोध वा केही स्वास्थ्य समस्यासँग सम्बन्धित हुन सक्छ। लगातार दोहोरिएमा चिकित्सकीय परामर्श आवश्यक हुन्छ।
७. आँखा सुक्खा हुनु
लामो समय मोबाइल, कम्प्युटर वा अन्य डिजिटल उपकरण प्रयोग गर्दा आँखा सुक्खा हुने, पोल्ने वा चिलाउने समस्या देखिन सक्छ। पर्याप्त विश्राम र आँखा सुरक्षित राख्ने बानी आवश्यक हुन्छ।
८. आँखाअगाडि तैरिने धब्बा देखिनु
आँखाअगाडि धागो, धब्बा वा जालाजस्ता आकृति तैरिरहेको देखिनुलाई ‘फ्लोटर्स’ भनिन्छ। उमेरसँगै सामान्य हुन सक्छ, तर अचानक धेरै बढेमा रेटिनासम्बन्धी गम्भीर समस्याको संकेत हुन सक्छ।
९. ढकनीमा पहेँला दाग वा गिर्खा देखिनु
ढकनीमा देखिने पहेँला गिर्खालाई ‘जेन्थिलाज्मा’ भनिन्छ। यो शरीरमा उच्च कोलेस्ट्रोलको संकेत हुन सक्छ, त्यसैले आवश्यक परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ।
१०. रातिको समयमा कम देखिनु
साँझ वा रातिको समयमा दृष्टि कमजोर हुनु भिटामिन ‘ए’ को कमीको संकेत हुन सक्छ। समयमै उपचार नगरिएमा यसले गम्भीर दृष्टि समस्या निम्त्याउन सक्छ।
विशेषज्ञको सुझाव
आँखामा देखिने सबै परिवर्तन गम्भीर रोगका संकेत नहुन पनि सक्छन्। तर कुनै समस्या लामो समयसम्म रहिरहेमा वा अचानक देखापरेमा नेत्ररोग विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ। नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र सन्तुलित जीवनशैलीले आँखाको स्वास्थ्य जोगाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
